Tove Jansson in Japan

In het korte verhaal ‘Korrespondens’ van Tove Jansson schrijft het Japanse schoolmeisje Tamiko Atsumi brieven aan de door haar bewonderde auteur. Het verhaal gaat volgens Janssons biograaf Boel Westin over ‘een alles opslokkende liefde’, maar het is ook een voorbeeld van de talloze brieven die Jansson ontving. Het is geen toeval dat zij juist een Japans meisje als penvoerder in het verhaal koos, want haar werk is sinds jaar en dag ongekend populair in Japan.

De meeste Nederlandse kinderen kennen de Moemins van de Japanse animatieseries. Afgezien van de eerste verfilmingen in de vroege jaren ’70, die Tove Jansson ten sterkst afkeurde, zijn de animaties gemaakt onder de auspiciën van Tove Janssons neef Lars Jansson, die ook de tekenaar is van de niet in Nederland uitgebrachte Moemin-stripverhalen. In Japan zelf zijn niet alleen de animaties, maar ook vertalingen van de Moemin-boeken goed op de markt gebracht. Verder zijn er zijn twee Moemin-cafés in Tokio, en sinds dit voorjaar staat net buiten de hoofdstad er een Moeminvallei in het ‘Scandinavisch themapark’ Metsä (Fins voor het bos).

Toch werd de Leesster verrast door de uitgebreide Tove Jansson-tentoonstelling in de provinciestad Oita op het zuidelijke Kuyshu-eiland, getiteld Moomin – The Art and the Story. Typisch Japans: de titel in het Engels, alle bijschriften in het Japans.

De tentoonstelling werd wijd en breed geadverteerd rondom het station van Oita, en zelfs in de toerismebureaus van naburige steden lagen er flyers van. Voor de Leesster was Oita niets meer dan een vrijwel toevallige overstap, die, de tentoonstellingsposters opgespot, zeer gelegen uitkwam voor een bezoek aan de tentoonstelling.

Net zo interessant als de tentoonstelling is de catalogus, een boekwerk met een onmisbare uitstraling van een Moeminboek.

De Japanstalige catalogus omvat niet alleen alle tentoongestelde illustraties – originelen uit het Moemin-museum in het Finse Tampere – maar ook foto’s uit Tove Janssons werkzame leven en een facsimile van enkele pagina’s uit het boek Trollwinter (in het Nederlands vertaald als Het geheim van de winter). In de catalogus staan ook afbeeldingen van de tentoonstelling opgenomen houtsnedes van onder andere Hokusai en Hiroshige, die het werk van Tove Jansson aanwijsbaar geïnspireerd hebben; de overeenkomstige illustraties staan ernaast.

Tove Jansson liet zich inspireren door klassieke Japanse houtsnedes.

Opvallend in de tentoonstelling is ook een filmfragment van de handen van de kunstenaar: de rechterhand tekenend, de linker – met een sigaret. De kettingroker Tove Jansson rijmt slecht met het Japan van nu, waar roken verboden is uitgebreide zones in vele steden. Kennelijk gelden er andere wetten als het om kunst gaat.

Want wat de tentoonstelling en de catalogus vooral duidelijk maken, is dat de Moemins in Japan als kunst gezien worden, analoog aan de hoge status van animaties en manga’s in de Japanse cultuur. Om een voorbeeld te geven: het National Museum of Modern Art in Tokio stelt het werk ten toon van Takahata Isao, een van de oprichters van de befaamde Studio Ghibli en maker van parels als Pom Poko en The Tale of Princess Kakuya.

De Moemin-tentoonstelling komt overigens niet uit de lucht vallen: het maakt deel uit van de viering van 100 jaar Fins-Japanse relaties. Voor Oita was het te zien inTokio, en na Oita reist het nog twee jaar lang door het land en zal te zien zijn onder andere in Kanazawa en Kioto.

De Moemins leven ook op straat in Oita.

Ongetwijfeld extra aangemoedigd door de tentoonstelling, de Moemins zijn goed vertegenwoordigd zowel in gangbare kantoorwaren als in de reclame, tot en met wasserijen en de metro. Itoya, de moeder van alle kantoorboekwinkels in Tokio, verkoopt agenda’s met als illustratie bekende tekenfiguren: de Peanuts, Hello Kitty – en de Moemins.

Er is gegronde hoop dat de Moemins in Japan zich niet alleen tot de spullen beperken. Een prettige aanwijzing voor de status van de oorspronkelijke boeken is te vinden in de genoemde expositie, waar een hele wand gewijd is aan de Japanse vertalers.

De expositie zal Tove Janssons werk veel nieuwe fans opleveren, fans voor wie Tamiko Atsumi uit het verhaal ‘Korrespondens‘ – opgenomen in Janssons laatste verhalenverzameline Meddelande (1998) – model staat. Want ‘Tamiko’ uit ‘Korrespondens‘ bestaat niet buiten het verhaal om, hoewel, schrijft Boel Westin, zelfs sommige critici zich in het val lieten lokken en meenden dat de brieven authentiek waren. Er zal zelfs een lezer Tove Jansson hebben benaderd om Tamiko’s adres.

In de denkbeeldige brieven, gericht aan ‘Dear Jansson san’, schrijft Tamiko onder andere: ‘Het is een mooie gedachte dat men een schrijver alleen in diens boeken kan ontmoeten.‘ De correspondentie sluit af met een kort bericht, dat ook de laatste regels zijn die Jansson gepubliceerd heeft:

‘Dear Jansson san,
Take good care of yourself in this dangerous world.
Please have a long life.
With love’

 

Lees meer over Tove Jansson:



Reacties zijn gesloten.