In de bibliotheek van Yinka Shonibare

yinka shonibare the british library installation6000 boeken, bekleed in Dutch wax, 2700 ervan met titels in goud: Yinka Shonibare’s Britse immigrantenbibliotheek, momenteel te zien in Tate Modern in Londen. De boeken zijn ‘boeken’, objecten in de vorm van een boek. De titels zijn namen van mensen, die ergens anders vandaan komen, of hun ouders. Onder hen bekendheden zoals Winston Churchill or de actrice Helen Mirren, maar ook de minder bekende onder hen zijn individuen, die een grote bijdrage aan het Groot Brittannië van nu geleverd hebben.

De British Library Installation van Shonibare – zelf  geboren Londen, opgegroeid in Lagos, Nigeria en teruggekeerd naar Londen voor zijn kunstopleiding – is een correctie op de geschiedenis, een geschiedenis waarin immigranten vaak slechts in de marges voorkomen.

Maar Shonibare zou niet Shonibare zijn als hij niet ook tegenstanders van migratie in zijn collectie had opgenomen. Ook zij horen bij de Britse geschiedenis. Een uitgebreide catalogus met achtergrondinformatie over de titels – namen, personen, immigranten – maakt deel uit de installatie en is te raadplegen op een website.

De Leesster leest de namen op de ruggen van de boeken: Amartya Sen (econoom), Arthur Koestler (schrijver), Bob Geldof (singer-songwriter), Carlos Acosta (balletdanser), Darcey Bussell (balletdanseres), Elias Canetti (schrijver), Emily Brontë (schrijfster), Emma Watson (actrice)…Zadie Smith (schrijfster), Zygmunt Bauman (socioloog).

Dutch wax, landverhuizerstof bij uitsteek, is hét handelsmerk van Shonibare. Zijn installatie Gallantry and Criminal Conversation – met mensgrote, hoofdloze figuren gekleed in Dutch wax, in bizarre poses die de wreedheid van het kolonialisme weergaven – was ruim 15 jaar geleden het meest besproken kunstwerk op Documenta 11, de toonaangevende tentoonstelling van de uit Nigeria afkomstige curator Okwui Enwezor.

Na die aflevering van Documenta werd het bonte stof een anekdotisch symbool voor het kolonialisme. Dutch wax is precies wat het zegt: nog steeds geproduceerd door het Helmondse bedrijf Vlisco, geïnspireerd op Afrikaanse motieven, geprint met Indonesische batiektechniek – al sinds 170 jaar, 35000 verschillende stoffen in totaal, zoals de website van het bedrijf vermeldt: “Vlisco’s heritage and design signature is a multicultural melting pot of beauty and industrial craftsmanship”.

Toch is de reden waarom Shonibare zijn zinnen op het stof heeft gezet complexer dan de vrolijk klinkende multiculturele potpourri. Vlisco produceerde – en produceert nog steeds – voor export, en vooral naar West-Afrika, waar Dutch wax sinds jaar en dag razend populair is.

Het verhaal gaat dat het Dutch wax zijn weg naar Nigeria, Togo en Ghana vond, omdat het destijds weinig succes op de beoogde markt, Nederlands-Indië, boekte en domweg een andere afzetplek nodig had. Het is Afrikaanse stof uit Europa, acceptabel voor de lokalen, zoals een scherpzinnige blog opmerkt, want afkomstig uit Nederland, dat geen koloniale macht in die landen was.

Terug naar Shonibare’s bibliotheek. Die is nooit af, net zo min als de geschiedenis van migratie. Op de website van The British Library Installation kan iedereen zijn eigen migratieverhaal inzenden. Overigens heeft Shonibare een satellietproject: The American Library Installation.

kara walker fons americanusThematisch mooit aansluitend bij The British Library Installation die tot half november te zien is, staat er sinds deze week in de Turbine Hall van het museum een 13 meter hoge fontein van de Amerikaanse kunstenaar Kara Walker. Zij, net als Shonibare, oefent in haar werk ironische kritiek uit op de koloniale geschiedenis en de doorwerking ervan in het heden.

Voor haar Fons Americanus haalde Walker inspiratie uit het Victoria Memorial bij de Buckingham Palace. “An Allegorial Wonder“, staat er op het tekstbord, ontworpen door Walker zelf. Het fontein wijst met de kracht van de satire op de vervlochten geschiedenis van Afrika, Amerika en Europa.

Yinka Shonibare is overigens sinds dit jaar CBE, ofwel: “Commander of the Most Excellent Order of the British Empire”, een eretitel die hij aan zijn naam heeft toegevoegd.

 



Reacties zijn gesloten.