brief 9 * december 2021
Lieve lezer,

Terwijl het lange jaar zijn einde nadert, lees ik over dingen. Om nog eens de Japanse ding-denker Soetsu Yanagi te parafraseren: dingen zijn misschien eenvoudig, maar wie zegt dat ze geen hart hebben?

Die gedachte leeft volop in de nieuwste roman van Ruth Ozeki, The Book of Form and Emptiness. Ozeki, die behalve schrijver en filmmaker ook Boeddhistische priester is, liet al in haar vorige roman A Tale for the Time Being een boek een belangrijke rol spelen. Toen was het een dagboek dat over de afstand van een oceaan twee onbekenden aan elkaar verbond. In de nieuwe roman is het boek de verteller geworden. Om niet onnodig veel van het verhaal weg te geven, houd ik het bij één citaat:

‘Books like each other. We understand each other. You could even say we are all related, enjoying a kinship that stretches like a rhizomatic network beneath human consciousness and knits the world of thought together. Think of us as a mycelium, a vast, subconscious fungal mat beneath a forest floor, and each book a fruiting body. Like mushrooms, we are a collectivity. Our pronouns are we, our, us.’

Boeken weven de wereld van gedachten bijeen. Geen gek idee, toch?

Er zijn ook boeken die nadrukkelijk naar elkaar verwijzen. Soms zijn ze haast op elkaar aangewezen. Denk maar aan de relatie tussen Virginia Woolfs Mrs. Dalloway en Michael Cunninghams The Hours. Misschien ken je The Hours uit de verfilming van Stephan Daldry, die op zijn beurt de roman als het ware hervertelt. Geen van de drie, Mrs. Dalloway, The Hours de roman en The Hours de film, is identiek aan de ander, maar ze omvatten elkaar, ieder op zijn eigen manier, bedoeld of onbedoeld. Want als je eenmaal The Hours hebt gelezen (of gezien), is het lastig om daarna Mrs. Dalloway los ervan lezen. Op een halve eeuw afstand nestelt Cunninghams roman zich in Woolfs vertelling – natuurlijk alleen in het hoofd van de lezer, maar hoe zouden boeken anders voortleven?

In The Book of Form and Emptiness zijn het niet alleen boeken die spreken. Ook allerlei voorwerpen hebben een eigen stem, in ieder geval in het hoofd van – . Wacht, zoek het liever zelf uit, en als je echt interesse hebt in wat alledaagse dingen te zeggen hebben, luister dan naar de ingenieuze podcast Everything is Alive. De tedere, grappige en soms ook hartverscheurende verhalen van de spiegel, de lantarenpaal, de eenzame sok, de drie Russische poppen en vele andere voorwerpen maken in ieder geval mijn dag goed.

Ondertussen is dit al mijn negende en tegelijk laatste brief. Ongewild zijn dit brieven van de coronatijd geworden, want de eerste brief verstuurde ik in februari 2020, net voor het begin van het coronatijdperk in Nederland. Of het zonder de periodes van lockdown andere brieven waren geworden – wie zal het weten.

Wat hierna volgt, hoor je te zijner tijd. Nu eerst wens ik je een leesrijk nieuw jaar. Proost op de boeken!

Hartelijks,
Elisa