Brief van de thuisblijver (tweede brief)

brief 2 * maart 2020

Lieve lezer,

In deze thuisrijke, vreemd verstrooide dagen echoot in mijn hoofd een citaat uit een verhaal van Ingeborg Bachmann: ‘Die Welt ist ein Versuch, und es ist genug, daß dieser Versuch immer in derselben Weise wiederholt worden ist mit demselben Ergebnis. Mach einen anderen Versuch!’ (‘De wereld is een poging, en het is genoeg dat deze poging altijd op dezelfde manier herhaald is met dezelfde uitkomst. Doe een andere poging.’ – ‘Alles‘, uit Das dreißigste Jahr.)

Inderdaad: iets anders wil ik, nu etentjes bij vrienden en reizen en en films en cafés en nog veel meer uitgesloten zijn. Iets dat een leven in zich heeft, onafhankelijk van dit moment en deze omstandigheden.

Al lezend navigeer naar boeken die me vanaf de eerste bladzijde aangrijpen, zo zeer dat het er niet makkelijk valt over te schrijven, en het kan ook nog niet, omdat ik merk dat ik steeds langzamer lees als het met het verhaal echt menens wordt, dat wil zeggen als het me wakker houdt en bij me blijft ook als ik niet lees. Wat wil je meer?

Zo’n boek is voor mij op dit moment Colum McCanns nieuwste roman Apeirogon, dat ik al een hele week meesleep naar alle hoeken van het huis. Het is een boek dat ik tegelijk snel en traag lees, zo tegenstrijdig als het klinkt. Het verhaal is waar gebeurd en fragmentarisch verteld; misschien is het die combinatie die in mijn lezershoofd zijn tijd nodig heeft te gedijen.

Ik weet niet hoe het jou toegaat, maar op die roman na – waarmee ik dus bij lang nog niet klaar ben – kies ik dezer dagen alsof vanzelf voor beknopte boeken en korte films. Op de Louisiana Channel kwam ik een interview tegen met de Japanse ontwerper Kenya Hara. Zijn pleidooi voor denken vanuit de leegte – ánders denken – was me zo uit het hart gegrepen dat ik maar gelijk ook zijn essaybundel White las. Daarin ontvouwt hij zijn visie op ‘communication design‘, zoals ontwerpen bij hem heet, met als centraal idee dat de leegte een prima basis is voor creativiteit en vernieuwing.

In de online filmcatalogus UbuWeb viel mijn oog op een studio-interview van Agnès Varda en Susan Sontag van een halve eeuw geleden. Die twee zijn in veel opzichten een interessant koppel. Beide baanbrekend in hun werk, Varda in de film (Franse auteurscinema, heet het, ofwel nouvelle vague), Sontag als cultuurcriticus, beide van dezelfde generatie (geboren respectievelijk in 1928 en 1933), beide radicaal, dat wil zeggen: niet echt geneigd tot compromissen of concessies als het om hun artistieke en intellectuele inzichten gaat – en zo totaal verschillend.

Maar zoals ze daar zitten, in de onmiskenbare jaren-60 tv-studio, tegenover de interviewer die er maar niet moe van wordt allerlei voorgekookte meningen te poneren, slaat hun hart in hetzelfde ritme. Je ziet dat Varda en Sontag elkaar naadloos begrijpen, want ze zijn mens genoeg om hun onderlinge verschillen – artistiek en intellectueel, zij het niet politiek – interessant te vinden.

Voor ik het wist, was ik het interview al aan het transcriberen – deels voor een mogelijk toekomstig gebruik (waarover later meer, misschien), maar ook omdat het me zo boeide om te zien hoe die twee alle ruimte voor elkaar lieten en geen haarbreedte aan de interviewer, die het niet door had dat hij niets door had. Zo staakte het interview bij positiebepalingen, uitvergroot door de interviewer en weggelachen door de geïnterviewden. In die omstandigheden had het waarschijnlijk niet anders gekund, maar toch blijft het  jammer, want zowel Varda als Sontag had veel zinnigs te zeggen – over de noodzaak om lef te hebben om mensen te zien zoals ze zijn, onafhankelijk van conventies, en, inderdaad, om een andere poging te wagen.

Hartelijks,
Elisa

P.S. Slanke boeken voor traag lezen in deze verstrooide dagen zijn er natuurlijk nog veel meer. Een greep uit mijn boekenkast, in willekeurige volgorde:

Tim Burton, The Melancholy Death of Oyster Man
Shaun Tan, Tales From Outer Suburbia
Deborah Levy, Things I Don’t Want to Know
Patti Smith, Devotion
Georges Perec, Quel petit vélo à guidon chromé au fond de la coeur?
Flaubert, Dictionnaire des idée reçues
Charlotte Mutsaers, Het circus van de geest
Nescio, De uitvreter (editie met illustraties van Joost Swarte)
Jean-Paul Franssens, De wisselwachter
Mario de Andrade, Macunaíma – o herói sem nenhum caráter
Evelio Rosero, 34 zeer korte verhalen en een vogelkat
Han Shaogong, Schoenenobsessie
Kim Thúy, Ru
Herta Müller, Der König verneigt sich und tötet
Italo Calvino: Marcovaldo

Ontvang de volgende brief direct in je mailbox.

 



Reacties zijn gesloten.