De open eindes van de Japanse film, volgens Buruma

In de film zijn levens en werelden al snel meervoudig; de cinema staat meer toe dan het echte leven. Soms lijkt het leven op de film, of de film op het leven. In Ian Buruma’s historische roman The China Lover gaat het om beide. Het is een roman over het leven en leest als een film, waarin het onwerkelijke net zo goed werkelijkheid kan zijn. Identiteiten in het boek zijn meervoudig, en niet alleen omdat de personages het zelf willen: of ze zich in het door Japan bezette Manchurië van de Tweede Wereldoorlog of in het naoorlogse Tokyo bevinden, krijgen ze net zo goed bepaalde identiteiten opgelegd, en oorlogen, terwijl ze ook ieder hun eigen oorlog hebben te voeren – en in dat complexe web blijven ze naar vrijheid zoeken.

“In this floating world of illusions, everything depends on the circumstances. You might see this as a philosophy of deceit. I prefer to call it wisdom.”

Het doet The China Lover tekort om het een historische roman te noemen; het is, zoals Buruma – schrijver, hoogleraar, journalist – in zijn nawoord benadrukt, “a work of fiction based on historical events“. Wat echt is gebeurd en wat verzonnen is, gaan hand in hand, en het past, want zo verloopt ook het gefragmenteerde leven van alle drie protagonisten van het boek. Alle drie zijn ze niet thuis is de wereld waar ze vandaan komen, maar ook niet waar ze terecht komen. De film is hun medium:

“I could only marvel at the magic of film, in the way a religious person marvels at stained-glass windows and candlelit saintsin a place of worship. That is what the cinema was to me, a kind of chapel, where I worshipped my saints in the dark, except that my saints were not really saints; they were as human as could be. The transubsticution of light projected through celluloid to reveal life itself, that was the miracle of cinema.”

Als vierde speelt de schrijver zelf mee: wie zijn memoire The Tokyo Romance gelezen heeft, herkent in de roman ook de stem van Buruma zelf; in de jaren ’70 kwam hij in Tokyo als filmstudent. En niet alleen dat: de ervaring van meervoudige identiteiten is net zo goed zijn eigen. (Lees verder onder de foto.)

Tokyo, net film (Foto: Unsplash)

Buruma’s Amerikaanse verteller, die in Japan de vrijheid vindt die hij thuis in Ohio niet had, navigeert door het naoorlogse Tokyo als een waarnemer, die tegelijk heus weet dat hij mee moet spelen, wil hij overleven. Van de drie vertellers is hij uiteindelijk het beste af. De Japanse verteller in het Manchurië  van de jaren ’40 eindigt letterlijk als een outcast – op de straten van Tokyo. De derde, evenals Japanse protagonist, belandt als linkse guerilla in jaren ’70 in een gevangenis in Beiroet.

Als een rode draad door de drie tijdperken heen loopt het leven – of de levens, want ze heeft er vele – van de actrice Yoshiko Yamaguchi, een echte historische figuur. Beroemd geworden in Manchurië onder de Chinese naam Ri Koran, werd ze een gevierde actrice in het naoorlogse Tokyo. Ze trouwde met de beeldhouwer Isumu Noguchi, en wist zich te bevrijden van zijn huiselijke terreur en een smalle opvatting van identiteit en traditie. In het karakter van Noguchi schetst Buruma de tragiek van de expat die naar een culturele puurheid en een zuivere identiteit snakt – met een fanatisme dat niet onderdoet aan politiek fanatisme. Zo niet Yamaguchi: in het laatste deel van het boek hervindt ze zichzelf zelfs nog twee keer, als een linkse, geëngageerde journalist, en tot slot als een invloedrijke politica. Haar leven leest als film – de Japanse film, waarover Buruma een van zijn vertellers laat zeggen:

“It was a different way of looking, a different visual syntax, as it were: the discretion of Japanese camera angles, for example, keeping a distance even in scenes of great emotion, was actually more moving than the extreme close-ups which we were used to in the West. And stories meandered, following a poetic logic, instead of rushing from one scene to the next, tying up the narrative with a happy little knot, Japanese stories tended to be open-ended, like life.”

 

 



Reacties zijn gesloten.