Boetti’s geborduurde gedachtenexperimenten

alighiero boetti il progressivo svanir della consuetudine gemeentemuseum den haag

Alighiero Boetti: Il progressivo svanir della consuetudine, 1988

Kijk. Knijp je ogen half dicht. Kies de richting. Lees:

“Il progressivo svanir della consuetudine” (Het geleidelijk verdwijnen van gewoontes).

En:

Un filo di luce un filo di voce (Een sprankje licht, een zwak stemmetje)

en:

Le infinitie possibilità di esistere (Oneindige verschijningsvormen),

en, eenvoudig:

Inaspettamente (Onverwachts).

Het zijn terloopse, soms poëtische zinnen een woorden, geborduurd op doek, gespannen in het vierkante raam. Afmetingen: plus min 20 bij 20 centimeter.

Ze gaan door onder de Italiaanse naam arazzi, die borduursels betekent, en zijn werk van Alighiero Boetti, een van de kopfiguren van de arte povera-beweging. Het Haagse Gemeentemuseum kreeg de arazzi-verzameling van de galleriste en kunsthistorica Tanya Rumpff als schenking en stelt nu in een van de bovenzalen een selectie ten toon.

De tentoonstelling heeft veel weg van een visuele geluidinstallatie: je hoort haast uit de muren het gefluister van Boetti’s trefzeker gekozen toevalsspreuken. Dare tempo al tempo (De tijd aan de tijd geven), staat er, of, aanwijzend: Mettere i verbi all’infinito (Werkwoorden in de infinitief zetten).

alighiero boetti il certo e l'incerto gemeentemuseum den haag

Alighiero Boetti: Il certo e l’incerto, 1979

Alighiero Boetti – of Alighieri e Boetti, zoals hij zich in een dubbel meervoud ook noemde – liet zijn arazzi vanaf 1979 tot zijn dood in 1994 eerst in Afghanistan en daarna in Pakistan liet verwaardigen. Hij had een langdurige relatie met Afghanistan; in de jaren ’70 runde hij er zelfs een hotel. In het land onstonden ook zijn bekendste Mappa, geborduurde wereldkaarten, als commentaar op de geopolitieke wereldorde. Als commentaar, of als een spel: Boetti was goed in het bedenken van regels als kader voor zijn werk.

Game and artistic production are always linked to logical paradoxes, mostly in their ability to create something utterly new,” schrijft kunstcritica en curator Floriana Piqué in haar beschouwing van Boetti’s expositie – treffend getiteld ‘Game Plan’ – in Tate Modern in 2012. “In a broad sense, artists, scientists and inventors are adults who can go on playing, for the final results of their activities are socially acceptable. The essential character of the game is the predominance of the rules. Boetti defies the essence of the game pushing the rules to the utmost limits.”

alighiero boetti le cose nascono dalla necessità e del caso gemeentemuseum den haag

Alighiero Boetti: Le cose nascono dalla necessità e del caso, 1988

Ook de arazzi hebben veel weg van een spel, een dubbelspel: de spreuken en woorden lezen als een puzzel, terwijl ze ook – alweer – commentaar op de wereld en zijn regels leveren. Ze doen denken aan de zenboeddhistische koans, anecdotische raadsels, die niet zo zeer bedoeld zijn om op te lossen als de gedachten het vrije spel te geven om achter de waarheid over de wereld te komen.

In The Face: A Time Code, het verslag van haar drie uur durende meditatie van  haar eigen gezicht voor de spiegel, schrijft Ruth Ozeki:

Zen koans are little allegorial nuggets designed to break your head on. They are ancient Gedankenexperiments [sic], the dogged contemplation of which promises to lead to enlightenment, only unlike Western philosophical thought experiments, koans don’t operate rationally. They are more like no-thought experiments, whose potency lies in their ability to break through rigid, dualistic mental habits and go beyond the limitations of the rational, interpretative mind.”

Daarop voegt Ozeki meteen toe dat het zo lastig is om van interpretatie af te zien dat Zen-leraren door de eeuwen heen uitvoerig commentaar op de koans hebben geschreven.

Gedachtenexperimenten. Commentaar. Zou het kunnen zijn dat Boetti’s dubbelspel met woorden, kleuren, vorm en betekenis tegelijk een commentaar is op de spreuken als zodanig, een commentaar niet alleen op de wereld maar op de manier waarop wij met de wereld omgaan, op het oneindig categoriserende, hopeloos deductieve en voortdurend interpreterende denken? Terwijl de arazzi misschien niet meer en niet minder betekenen dan wat je ziet als je je ogen half dicht knijpt, de richting kiest en leest:

Tutti i pesci vennero a galla (Alle vissen kwamen bovendrijven).

Een zin om je gedachten op gang te zetten.

 



Reacties zijn gesloten.