Nam June Paik: plezier aan tegenstellingen

nam june paik

Nam June Paik: Homage to Stanley Brouwn, 1984.

‘I do it’. Merce Cunninghams even laconieke als treffende typering van zijn rijke choreografische oeuvre is even goed van toepassing op het nooit aflatende enthousiasme waarmee Nam June Paik met de mogelijkheden van de video experimenteerde – in een tijd, toen de video nog werkelijk een experiment was.

Het is geen toeval dat Cunningham veelvoudig aanwezig is in de retrospectieve tentoonstelling van Paik in het Stedelijk Museum Amsterdam – dansend, ook nog op een hoge leeftijd, zoals in Paiks ‘satellietuitzendingen’ uit de jaren tachtig, Wrap Around The World. Het ging de kunstenaar om het leggen van onverwachte, nieuwe verbindingen: Japanse buhto-dansers en de avantgardecomponist Ryuichi Sakamoto lopen moeiteloos over naar een sportuitzending, die weer weg maakt voor een Japans sprekende David Bowie. En voor Merce Cunningham.

nam june paik

Merce Cunningham, Ryuichi Sakamoto en buhto-dansers. Stillbeeld uit Wrap Around the World, 1988.

Ze waren bevriend, natuurlijk waren ze, want Paik werkte nauw samen met met John Cage met wie Cunningham werkte en leefde. In de zestiger jaren maakte Paik een Fluxus-video speciaal voor hem, Merce for Merce, waarvan hij de beelden veelvoudig herbruikte – een mogelijkheid gegeven door het medium zelf. In feite maakte Paik tv van alles wat hij zag en dacht. ‘Standing Up for Humanity in a World of Screens’, kopte Jason Farago zijn bespreking in The New York Times  van dezelfde retrospectieve tentoonstelling, die eerder in Tate Modern te zien was.

Decades before Snapchat and Instagram, Paik became the first major artist to foresee how mass media would give way to multidirectional communication,’ schrijft Farago. ‘When other artists still used video merely for documentation, and treated mass media as at best a target for criticism, Paik correctly foresaw that the exclusionary mechanisms of high culture were on their last legs.’

In de televisie en telecommunicatie zag Paik een mogelijkheid tot nieuwe verbindingen. De wilde beeldencocktail in Wrap Around theWorld is daar een goed voorbeeld van, en hetzelfde effect naderde hij met parallelle en op elkaar overlappende beelden in zijn andere werken, tot en met Sistine Chapel, een reusachtige installatie die hij samen met Hans Haacke maakte voor de Biënnale van Venetië in 1993.

Gregory Zinman, een van de redacteurs van We Are Open Circuits: Writings of Nam June Paik (2019), noemt Paik een ‘messy Hegelian’. Paik, schrijft hij, ‘adored the dialectic of binaries and oppositions, but he was less interested in cleanly synthesizing those elements into a coherent whole. Rather than articulate tidy resolutions, he favored presenting juxtapositions and letting viewers wrestle with the resulting cognitive variances and convergences.’

Inderdaad: aan zijn werk is te zien dat Paik een enorm plezier heeft aan de hele zooi, alle tegenstellingen, variaties en herhalingen. Vooral de laatste, want hij blijft trouw aan zijn thema’s, en aan zijn vrienden, die hij met genoegen cast als – zichzelf: Cage, Cunningham, de celliste Charlotte Moorman en Joseph Beuys.

nam june paik

Het zelfportret van Nam June Paik.

Waar Fluxus in de zestiger jaren vooral een idee was, uitgewerkt in schrift, geluid en happenings, veel van Paiks werk in de decennia erna moet het inderdaad vooral hebben van het effect van het beeld in veelvoud:  TV Garden en TV Buddha, Sistine Chapel en de negentien tv-monitoren van Homage to Stanley Brouwn, waarop opnieuw veelvoudig een dancende Merce te zien is, achternagezeten door zijn eigen schaduw. En Paiks zelfportret? Een flinke jarenzestig-tv met een klein, trillend scherm.

 



Reacties zijn gesloten.