Kenya Hara: design, communicatie, leegte

kenya hara

Stilbeeld uit Louisiana Channel: Kenya Hara – The Wisdom Behind Creation

Het begin van creativiteit, ontwerpen en communicatie ligt in de leegte, zegt de Japanse ontwerper Kenya Hara. Leegte is volgens hem de Japanse vertaling van ‘eenvoud’, of je beperken tot het meest essentiële.

In zijn slanke essaybundel White onderzoekt Hara het idee van eenvoud en leegte als basis voor design. Leegte is in het Japans een begrip dat nauw verbonden is met ‘wit’; het karakter voor wit zit in het karakter voor leegte.

Maar design is volgens Kenya Hara vooral een uitwisseling, communicatie, een ‘wij’ (terwijl kunst een ‘ik’ is). Communicatie start met een leegte, een lege kom, of een wit vel papier.

‘When people share their thoughts, they commonly listen to each other’s opinions rather than throwing information at each other. In other words, succesful communication depends on how well we listen, rather than how well we push our opinions on the person seated before us.’

Communicatie zou nieuwsgierigheid moeten wekken, zegt Hara. Het doel van communicatie, en in het bijzonder wat hij ‘communication design’ noemt, is mensen het idee van eenmaligheid te geven in plaats van te bevestigen wat ze al weten.

Hij zegt dat hij graag met mensen uit verschillende disciplines samenwerkt, want zo lenen ze steeds iets nieuws aan elkaar. Samenwerking geldt dan als een ontmoeting in wat er nog niet is.

‘Because nonbeing longs for being, on occasion it creates a stronger sense of being than being itself. It is difficult to sustain the purity of white because it is so easily contaminated; its beauty strikes us with such power because of our painful awareness of its transcience.’

In de film die de Louisiana Channel met hem maakte, legt hij met voorbeelden zijn visie op design uit. Het doel van ontwerpen ziet hij als een zoeken naar een ‘essentiële kwaliteit’ in dingen.

Daarin weerklinkt Soetsu Yanagi’s omschrijving van het Japanse concept sabi als ‘the beauty of simplicity’. Die vond de kunsthistoricus en oprichter van het Mingeikan, museum voor gebruiksvoorwerpen, terug zowel in de theeceremonie als in alledaagse dingen. De gewone dingen hebben een ‘hart’, schreef hij.

Maar het gaat Hara ook daadwerkelijk om de kleur. Leven is kleur, schrijft hij in White:

‘Life radiates color, while the innate tendency of white is to escape color to reach to the opposite side of chaos. Life comes tot his world wearing white, but it begins to acquire color the instant it assumes concrete form and touches the earth.’

‘White steps forward or back in relation to the colors surrounding it. The reason it may appear more or less “white” is not physical; rather, it is contrast that causes it to appear brighter, fade into the background, or seem dull.’

Het zijn dus de kleuren die wit ‘maken’. Maar kleuren maken ook elkaar; kijk bijvoorbeeld naar de kleurencombinaties in A Dictionary of Color Combinations, een heruitgegeven handboek in zakformaat dat oorspronkelijk verschenen is als een zesdelige serie onder de naam Haishoku Soukan (een volledige verzameling van kleurencombinaties) in 1933-34, waarvan er ook een digitale versie bestaat. De samensteller, Sanzo Wada, was een kunstenaar, docent, kostuum- en kimono-ontwerper met een vernieuwende visie op visuele perceptie en vorm. De verschillende combinaties ondersteunen Kenya Hara’s punt: kleuren maken elkaar.

In 1980 richtte Kenya Hara een nieuw bedrijf op, MUJI (Japans voor ‘geen grond’). Het was de tijd van Japans grote economische boom. ‘Er waren de meest verrukkelijke en dure dingen beschikbaar overal. MUJI werd opgericht als een antithese van het tijdperk’, vertelt Hara op Louisiana Channel. ‘We probeerden overbodige dingen te schrappen. Om een voorbeeld te geven: papier hoefde niet gebleekt te worden. (…) We probeerden eenvoudige dingen te maken die goedkoop waren, maar waar gebruikers wel trotser op konden zijn dan wanneer ze al die verrukkelijk dure dingen zouden hebben.’

‘It’s all about thinking in an oppositional way to things. (…)It’s not that some philosophical ideas are reflected on a design – rather, design is a philosophical act itself.’

Hij positioneert zijn Hara Design Institute  als een ‘design think tank’: naast productdesign ontwerpt Hara mogelijke nieuwe oplossingen voor hedendaagse maatschappelijke problemen; de voorbeelden lopen overeen van energie tot verkeer tot ‘education of desire’:

muji notebooks

Iconische schriften van MUJI

‘Design must be a slow, quiet education that gradually exerts influence on the quality of need – the standard of the desire.’ In andere woorden: opvoeding in het bewustzijn over het belang van kwalitatief hoogwaardige dingen. Welke dingen dat zijn, valt te lezen uit Hara’s beschrijving van de principes waaruit MUJI is ontstaan.

Hara benadrukt dat MUJI een concept is, geen productdesign. MUJI kan van alles zijn. Hara’s voorbeeld is een honkbalteam bestaande uit spelers die net nog niet met pensioen zijn, spelers die niet noodzakelijk de geweldigste homeruns maken, maar die een team vormen dat in staat zou zijn ook sterkere tegenspelers te verslaan. Die spelers zouden de essentie van het spel, dat iets anders is dan vertoon van kracht of volgen van regels: samen-spel, communicatie, en daarvan is een overeenkomst zonder woorden de meest volledige uiting.

Terug naar White:Communication doesn’t start and end with a mere exchange of signs. If both sides signal their agreement by nodding their heads simultatneously, a bond is established between them. Should such an understanding be completed through eye contact alone, intentionally avoiding the encoding and decoding of signs, it can be considered the best communication possible.’

In het Japans, vult Hara aan, heet het ‘een adem van alfa en omega’, of ‘a-un no kokyo’, waarbij ‘a’ staat voor uitademen en ‘un’ voor inademen; het a-un moment is het gelijktijdig uit- en inademen, of een compleet begrip.

Iets vergelijkbaars, zegt hij, gebeurt in de Japanse manier van besluit nemen. Alle aanwezigen dragen er evenveel verantwoordelijkheid voor, niemand neemt besluit in zijn eentje. Stilte is een teken voor instemming; van aanwezigen wordt geen uitdrukkelijke handeling of machtsuitoefening verwacht. In tegendeel: ‘The crucial point is not buried underneath the silence; rather it attains flexibility in emptiness so that it structurally supports the procdeure used to smoothly reach an agreement.’

Zo zijn volgens hem communicatie, overeenstemming en leegte met elkaar verbonden: ‘Emptiness provides a space within which our imaginations can run free, vastly enriching our powers of perception and our mutual comprehension.’

Wat dus naar buiten toe een compromis kan lijken, is in feite een verrijkende ervaring, waarin ruimte is voor verschillende visies – een tussenplaats, net als het proces van ontwerpen:

‘Creativity and “questioning” are made of the same stuff. A creative question is form of expression – it requires no definite answer. That is because it holds countless answers within itself.’



Reacties zijn gesloten.