De kus: driemaal The Age of Innocence en tweemaal A Suitable Boy

nair scorsese peyton

Van links naar rechts: scènes uit A Suitable Boy en The Age of Innocence en Elizabeth Peytons The Age of Innocence.

In de tentoonstelling van Elizabeth Peyton die in de herfst van 2019 te zien was in de Londense National Portrait Gallery hing een cavalcade van minder en meer bekende gezichten, uiteenlopend van Marie Antoinette en John Donne tot Frida Kahlo, Kurt Cobain en David Bowie. Een deel van de portretten was opgehangen tussen de eeuwenoude schilderijen in de collectiezalen op de bovenverdiepingen, het andere deel in drie, vier bescheiden zalen beneden. Groot zijn Peytons schilderijen ook niet; de lijvigste meten misschien krap een halve meter aan de lange kant. Maar bij haar portretten doen de afmetingen er niet toe. Wat wel telt is de lading ervan. Die zit veelal in de blik van de geportretteerden, soms ook in hun houding, en soms weer in de relatie tussen twee mensen onderling – daar, op het doek.

Peyton heeft iets met zoenende stellen. In een interview heeft ze gezegd dat ze het moeilijk vindt om liefde en emotie af te beelden zonder het gevaar te lopen dat het dom eruitziet. Een zoenend paar schilderen is al helemaal een uitdaging, en dat maakt ook de schilder kwetsbaar. Tegen die achtergrond is het niet moeilijk te begrijpen wat haar beweegt om naast de echt bestaande mensen ook fictieve geliefden te portretteren uit opera’s als Manon Lescaut en Parsifal, of uit films als Call Me By Your Name en The Age of Innocence. Bij Peyton staat een kus of een omhelzing haast emblematisch voor precies dat waar het haar om te doen is: de intensiteit van een gevoel.

wharton the age of innocenceUit Scorsese’s overbekende verfilming (1993) van Edith Wharton’s Pulitzer-winnende roman The Age of Innocence (1920) kiest Peyton uiteraard de van emotie overladen omhelzing van Michelle Pfeiffer en Daniel Day-Lewis, ofwel gravin Ellen Olenska en Newland Archer, een telg uit de laat-negetiende-eeuwse high society van New York, waar alles om sociale stratificatie draait. Ellen Olenska, nicht van Newlands verloofde, ontvlucht Europa en haar mislukte huwelijk terug naar het schot van haar familie, dat minder warm en verwelkomend blijkt te zijn dan zij had gehoopt. Zij en Newland worden onmiddellijk tot elkaar getrokken en belanden in een affaire, waarvan iedereen om hen heen op de hoogte is maar hardnekkig wegkijkt, zoals in hun kringen de gewoonte is.

vikram seth a suitable boyNu is verboden liefde niet bepaald een zeldzaam onderwerp van romans en films, maar opvallend gelijk aan de constellatie in The Age of Innocence is de dramatische verboden liefde in Vikram Seths bestseller A Suitable Boy (1993), die recentelijk door BBC uitgebracht werd als een tv-serie in de regie van Mira Nair (The Monsoon Wedding, Salaam Bombay). Het cruciale verschil met Whartons negentiende-eeuwse society is dat in A Suitable Boy beslist niet wordt weggekeken van de prille relatie tussen Lata, de studerende dochter van een traditionele hindoeïstische familie, en de geschiedenisstudent Kabir, die tot afschuw van Lata’s familie moslim blijkt te zijn.

Het is de pech van Lata en Kabir dat ze in een wereld leven met strak getrokken grenzen tussen de religies, en binnen het hindoeïsme tussen de kasten onderling. Lata’s moeder heeft een dagtaak in het zoeken naar ‘een geschikte jongen’ voor Lata, en dan wel het liefst uit hun eigen khatri-kaste. Al in dat opzicht is Kabir ondenkbaar, en de politieke context maakt de zaak nog erger. Het zijn de vroege jaren vijftig en de pijnlijke afscheiding van Oost-Bengalen, ofwel de islamitische Bangladesh, staat nog vers in het geheugen van mensen. De plaats van handeling is ook nog eens de stad Bhrampur in de huidige deelstaat Orissa aan de oostkust van India, een van symboliek geladen locatie, want Bhrampur staat bekend als de thuisstad van de god Brahma.

mira nair a suitable boyDat de spanningen tussen hindoes en moslims in India allerminst tot het verleden behoren en tot op detailniveau uitgevochten worden, getuigt de ophef die in het land is ontstaan door de serie. Het kan de westerse kijker verbazen waarom juist een bepaalde scène van de zoenende Lata en Kabir de woede van aanhangers van premier Modi’s nationalistische hindoepartij BJP heeft gewekt, want in A Suitable Boy is geen gebrek aan ongeoorloofde of op z’n minst ongepaste relaties. De Indiase filmwereld wordt steeds vaker geconfronteerd met censuur vanuit de hoek van de BJP, maar in het geval van A Suitable Boy wordt zelfs gesproken een opzettelijke provocatie. De crux: Lata en Kabir wisselen hun kus bij een hindoetempel, wat gezien wordt als een bezoedeling. Op sociale media circuleren oproepen tot een boycot op Netflix, die de serie aanbiedt, wat vooral een symbolische actie is, want Netflix is geen grote speler op de Indiase streamingmarkt.

Er gaan overigens al jaren geruchten rond over een vervolg op A Suitable Boy, door Vikram Seth zelf aangekondigd als de hedendaagse voortzetting van Lata’s familiesaga. De titel belooft heel wat: A Suitable Girl.

 

December 2020



Reacties zijn gesloten.